💡 RetroLab nhận thấy Herzog là một trong những nhân vật hiếm hoi dám đối diện với những nghịch lý của cuộc sống mà không cần tô hồng hay phán xét. Câu chuyện của ông nhắc nhở chúng ta rằng đôi khi những điều kỳ quặc nhất lại chứa đựng sự thật sâu sắc nhất về con người.
Trong làng điện ảnh thế giới, ít có nhân vật nào gây nhiều tranh cãi và huyền thoại như Werner Herzog. Những câu chuyện đồn thổi về ông – từ việc ăn giày, kéo cả con thuyền qua ngọn đồi, cho đến những phát ngôn gây sốc – thường bị thêu dệt quá mức. Nhưng sự thật về Herzog còn thú vị hơn nhiều so với những lời đồn. Ông là một trong những nhà làm phim quan trọng nhất của nền điện ảnh châu Âu hậu chiến, với hơn 60 bộ phim truyện và phim tài liệu, cùng hàng chục cuốn sách và vở opera.
Cuộc phỏng vấn dưới đây được trích từ cuốn sách Werner Herzog: A Guide for the Perplexed của Paul Cronin, nơi Herzog chia sẻ những suy nghĩ sâu sắc về các chủ đề đã ám ảnh ông suốt nhiều thập kỷ: từ một viên đạn suýt lấy mạng ông, đến văn hóa Los Angeles, và câu chuyện đằng sau bộ phim tài liệu nổi tiếng Grizzly Man.
Viên đạn 'không đáng kể'
Một trong những giai thoại kỳ lạ nhất về Herzog xảy ra vào năm 2006, khi ông đang thực hiện một cuộc phỏng vấn trên đồi Hollywood gần nhà. Một người đàn ông lạ mặt, bực tức vì cho rằng một ngôi sao điện ảnh đang được phỏng vấn nơi công cộng, đã nổ súng về phía họ. Viên đạn nhỏ – cỡ 22mm hoặc súng hơi cao áp – xuyên qua áo khoác da và một cuốn catalogue gấp, nhưng may mắn không trúng bụng. Herzog kể lại: "Winston Churchill từng nói rằng bị bắn mà không trúng là một khoảnh khắc phấn khích trong đời. Tôi nghe thấy tiếng nổ lớn, tưởng máy quay phát nổ, nhưng hóa ra là tôi bị trúng đạn. Tôi thấy một người đàn ông với khẩu súng, lẩn khuất trên hiên nhà."
Điều đáng kinh ngạc là Herzog không hề hoảng sợ. Ông muốn tiếp tục cuộc phỏng vấn, nhưng đoàn làm phim BBC đã sợ hãi và muốn gọi cảnh sát. Herzog từ chối: "Khi bạn gọi 911 vì một vụ trộm, cảnh sát mất hàng giờ mới đến; nhưng nếu báo có người bắn súng, trực thăng sẽ bay vòng quanh trong năm phút, và đội SWAT sẽ ập đến. Toàn bộ sự việc giống như một mẩu chuyện dân gian Mỹ hơn bất cứ điều gì khác. Tôi mừng vì nó đã được ghi lại, nếu không chẳng ai tin tôi."
Los Angeles: Thành phố của những điên rồ sáng tạo
Herzog sống ở Los Angeles, và ông có một tình yêu đặc biệt dành cho nơi này – dù cũng không ngại chỉ trích những điều ngớ ngẩn. Ông nói: "Tôi để lại những thứ như phòng gym, tập thể dục nơi công cộng, tiệm tắm nắng – tất cả những sự ngu ngốc của đời sống đô thị hiện đại – cho người California. Điều tôi thích ở Los Angeles là nó cho phép mỗi người sống theo cách riêng của mình. Lái xe qua những ngọn đồi, bạn thấy lâu đài Moorish bên cạnh một ngôi nhà gỗ Thụy Sĩ, kế bên là một ngôi nhà hình UFO. Ở đây có rất nhiều năng lượng sáng tạo không chỉ dồn vào ngành điện ảnh."
Ông so sánh Los Angeles với New York: "New York quan tâm đến tài chính hơn bất cứ điều gì khác. Nó không tạo ra văn hóa, chỉ tiêu thụ nó. Hầu hết những gì bạn thấy ở New York đều đến từ nơi khác. Còn Los Angeles, mọi thứ thực sự được tạo ra. Nhìn xa hơn sự hào nhoáng của Hollywood, bạn sẽ thấy một sự phấn khích hoang dã của những giấc mơ mãnh liệt. Nơi đây có nhiều chân trời hơn bất kỳ nơi nào khác."
Tuy nhiên, Herzog cũng không ngại chỉ trích những trào lưu kỳ quặc bắt nguồn từ California: "Phong trào hippie, những lời sáo rỗng New Age, xe limousine kéo dài, năng lượng kim tự tháp, phẫu thuật thẩm mỹ, lớp yoga cho trẻ em, vitamin và hút cần sa. Mỗi khi ai đó muốn truyền 'rung cảm tốt' cho tôi, tôi tìm thang máy gần nhất để nhảy vào."
Anna Nicole Smith và vẻ đẹp kỳ quái
Herzog cũng dành những lời thú vị về Anna Nicole Smith, người mà ông cho là hiện thân của sự biến đổi lý tưởng về vẻ đẹp phụ nữ qua các thời đại. Từ tượng thần Vệ nữ thời đồ đá với bụng to và ngực lớn, qua những bức tranh thời Trung cổ với làn da sứ và ngực nhỏ, đến Rubens với 'những con heo thực sự', và cuối cùng là Anna Nicole Smith với tỷ lệ truyện tranh. "Dù thô tục đến đâu, vẫn có điều gì đó to lớn và trọng đại về Anna Nicole. Tôi ước mình đã làm một bộ phim với cô ấy."
Grizzly Man: Câu chuyện về con người và gấu
Phần sâu sắc nhất của cuộc phỏng vấn xoay quanh bộ phim tài liệu Grizzly Man (2005), kể về Timothy Treadwell, người đã sống 13 mùa hè cùng gấu xám ở Alaska và cuối cùng bị chúng ăn thịt. Herzog đã sử dụng 100 giờ cảnh quay của Treadwell để dựng nên bộ phim, nhưng ông chỉ xem khoảng 15% tổng số cảnh quay. "Tôi có bốn trợ lý xem qua tất cả, chắt lọc xuống còn khoảng 12 giờ. Tôi đưa ra chỉ dẫn chính xác về những gì tôi muốn, nhưng đôi khi tôi xem lại những thứ họ bỏ qua và tìm thấy những khoảnh khắc phi thường. Ví dụ, những cảnh quay chân cáo trên lều bị bỏ vì rung, nhưng tôi thấy đó là hình ảnh rất đẹp."
Herzog nhấn mạnh rằng Treadwell không phải là một kẻ điên: "Anh ta là một diễn viên thất bại, từng suýt đóng vai người pha chế trong Cheers. Với Grizzly Man, tôi muốn cho anh ta cơ hội trở thành một anh hùng thực sự, và thậm chí đã tặng anh ta bản nhạc nền tuyệt vời nhất có thể, do Richard Thompson sáng tác và trình diễn."
Băng ghi âm cái chết: Ranh giới mong manh
Một trong những khoảnh khắc ám ảnh nhất trong phim là cảnh Herzog nghe băng ghi âm cái chết của Treadwell và bạn gái. Ông từ chối phát băng đó trong phim, gọi đó là sự xâm phạm thô bạo vào quyền được chết một cách trang nghiêm. "Có sự khác biệt giữa voyeur và nhà làm phim. Voyeur có bệnh tâm lý và sẽ nhảy vào để đưa băng vào phim, nhưng tôi thì không. Đây không phải là phim snuff. Tôi đã nói rằng nếu ai đó trong đoàn sản xuất nhất quyết đưa băng vào, tôi sẽ bỏ dự án."
Thay vào đó, Herzog yêu cầu quay cảnh Jewel Palovak – người thừa kế của Treadwell – nhìn ông khi ông nghe băng. "Máy quay ở sau lưng tôi, và khán giả tập trung vào nỗi đau của cô ấy khi cô ấy tưởng tượng những gì tôi đang nghe, thật khủng khiếp không thể tả. Sự phát triển của một phương tiện thường được thúc đẩy bởi những sự vi phạm nhất định. Có thể các cháu tôi sẽ thấy buồn cười vì tôi đã không đưa băng vào phim. Nhưng tôi nghi ngờ điều đó."
Kết luận
Cuộc trò chuyện với Paul Cronin cho thấy một Herzog đầy mâu thuẫn: vừa yêu Los Angeles vì sự tự do sáng tạo, vừa ghét những trào lưu vô bổ; vừa ngưỡng mộ Treadwell vì lòng can đảm, vừa nhận ra sự ảo tưởng của anh ta. Nhưng trên hết, Herzog là một người kể chuyện xuất sắc, luôn tìm kiếm những góc khuất của tâm hồn con người – dù đó là một viên đạn vô hại, một người phụ nữ với bộ ngực khổng lồ, hay một người đàn ông bị gấu ăn thịt.
Nguồn: Hacker News - https://fsgworkinprogress.com/2014/09/26/insignificant-bullets-evil-poachers-and-l-a-culture/
